Zgodnie z prawem unijnym (do którego dostosowane jest prawo polskie), „inwazyjny gatunek obcy” (IGO) oznacza „gatunek obcy, którego wprowadzenie lub rozprzestrzenianie się zagraża – jak stwierdzono – bioróżnorodności i powiązanym usługom ekosystemowym lub oddziałuje na nie w niepożądany sposób”.
Nie wszystkie IGO są zabronione. Na przykład kot domowy jest inwazyjnym gatunkiem obcym, ale można legalnie cieszyć się jego towarzystwem (choć w trosce o bioróżnorodność lepiej nie wypuszczać go z domu). Zakaz uprawy/hodowli dotyczy tylko tych IGO (roślin i zwierząt), które znajdują się na liście inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i Polski.
Wedle ustawy o gatunkach obcych, kto złamie zakazy dotyczące tych IGO, tj. zakaz wprowadzania do środowiska i przemieszczania w środowisku, a także:
„1) przywozu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub wywozu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
2) transportu, z wyłączeniem transportu IGO stwarzającego zagrożenie dla Polski w związku z przeprowadzanymi działaniami zaradczymi;
3) przetrzymywania;
4) chowu lub hodowli, rozmnażania lub uprawy;
5) wprowadzania do obrotu;
6) wykorzystywania;
7) wymiany” (art. 7 ust. 2)
i narusza inne przepisy tej ustawy. „podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5” (art. 34 ust. 1).
Za uprawę rdestowca i innych zakazanych roślin inwazyjnych grożą więc kary wyższe niż za uprawę marihuany, koki i maku.
Co więcej, „Jeżeli sprawca […] działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2” (art. 34 ust. 2).
Podmioty (nie tylko osoby fizyczne, ale też osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej), które naruszają przepisy ustawy o gatunkach obcych, narażają się ponadto na „administracyjną karę pieniężną w wysokości do 1 000 000 złotych” (art. 33 ust. 1).
Ustawa o gatunkach obcych zawiera też m.in. szczegółowe wytyczne dotyczące postępowania w przypadku stwierdzenia IGO i procedurę przeprowadzania działań zaradczych wobec tych gatunków, w zależności od tego, są uznane za tzw. IGO podlegające szybkiej eliminacji, czy IGO rozprzestrzenione na szeroką skalę. W przypadku tych pierwszych działania zaradcze należy podjąć natychmiast, a w przypadku drugich – dopiero po wpisaniu zgłoszenia do Centralnego Rejestru Danych o IGO (prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska i mającego stanowić „system nadzoru” nad IGO).
Rdestowiec japoński należy do grupy IGO rozprzestrzenionych na szeroką skalę, więc zgodnie z przepisami ustawy gatunkach obcych rozpoczęcie działań zaradczych nie musi być natychmiastowe.
Osoby, które mają rdestowca w swoich ogrodach czy na działkach (niekoniecznie z wyboru), nie muszą więc obawiać się, że do ich drzwi zapuka bez ostrzeżenia policja. Najpierw gmina (wójt, burmistrz albo prezydent miasta) musi otrzymać zgłoszenie stanowiska IGO i przekazać je (w terminie 7 dni od końca kwartału, w którym je otrzymał) do Centralnego Rejestru Danych o IGO. Dopiero po otrzymaniu informacji, że stanowisko to zostało wpisane do rejestru, gmina ma obowiązek ustalić, kto jest właścicielem ogródka albo działki, i poinformować go o konieczności przeprowadzenia działań zaradczych.
Wszystkie inwazyjne gatunki obce, które znajdują się na liście IGO stwarzających zagrożenie dla Unii i Polski, należy zgłaszać do gminy (wójta, burmistrza albo prezydenta miasta).
Kotów domowych, nawłoci kanadyjskich ani innych IGO, których nie ma na liście, nie trzeba zgłaszać i nie ma obowiązku zwalczania. W trosce o rodzimą przyrodę lepiej jednak trzymać koty w domach i nie uprawiać roślin inwazyjnych na działkach ani w ogrodach.
Zobacz akty prawne
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2016/1141 z dnia 13 lipca 2016 r. przyjmujące wykaz inwazyjnych gatunków obcych uznanych za stwarzające zagrożenie dla Unii zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 – prawo unijne, lista IGO zabronionych w Unii
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych – prawo polskie
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów – prawo polskie, lista IGO zabronionych w Unii i Polsce
Sprawdź, które gatunki to IGO
Aby sprawdzić, czy jakiś gatunek to IGO, należy wejść na stronę prowadzonego przez Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk projektu pt. „Gatunki obce w Polsce” i wpisać do wyszukiwarki (w zakładce „Gatunki”) nazwę rośliny czy zwierzęcia, które nas interesuje.
Po kliknięciu „Wyszukaj” otrzymamy informacje, czy szukany gatunek jest obcy, a jeśli tak, to czy jest inwazyjny, czy potencjalnie inwazyjny (więc też lepiej na niego uważać). Jeśli jest inwazyjny, dowiemy się też, czy znajduje się na liście zakazanych IGO.
Fundacja Niezłe Chwasty powstała po upewnieniu się, że realizacja jej misji nie narusza przepisów ustawy o gatunkach obcych.
Zobacz odpowiedź GDOŚ na pytanie o wykorzystywanie IGO
Źródło zdjęcia: Wikipedia, CC BY-SA 3.0
Dodaj komentarz